wrapper

Texnologiyalar

Yuqori TEXNOLOGIYA, SIFAT VA SAMARA UYG'UNLIGI

Biz Gollandiya deb atashga odatlangan Niderlandiya qirolligining umumiy maydoni 41,5 ming kvadrat kilometrni tashkil etadi. Aholisi soni esa 17 million atrofida.
O'zimiz bilan qiyoslab ko'raylik: Niderlandiya qirolligi hudud jihatidan respublikamizdan qariyb 11 marotaba kichik. Aholisi soni esa atigi ikki barobarga kam. Bu o'z-o'zidan qirollik aholisi qanchalik zich yashashini va erning har qarichi juda katta qiymatga ega ekanligini anglatadi. Biroq shunga qaramay, mamlakat qishloq xo'jaligi mahsulotlari etishtirish borasida ham, uni qayta ishlash va eksportga chiqarish bo'yicha ham nafaqat bizni, balki dunyoning ko'plab rivojlangan davlatlarini ortda qoldirmoqda. Birgina raqamga e'tibor qarataylik: qirollik oziq-ovqat mahsulotlarini eksport qilish bo'yicha dunyo davlatlari ichida AQShdan keyin ikkinchi o'rinni egalab turibdi. Xo'sh, ular bunga qanday erishmoqda? Quyida Niderlandiya qishloq xo'jaligidagi eng ilg'or jihatlar haqida to'xtalamiz.

Har bir fermer - innovator bo'lishi shart

Gollandlar "mamlakatimiz kichik bo'lsa-da, uning har bir kvadrat metri yuqori innovasion sifatga ega", deya faxr bilan so'zlashadi. Bunday faxrlanishga to'la asos bor. Chunki, qirollikda odatiy va shunchaki ekin ekiladigan erni umuman uchratmaysiz. Har qarich ekin maydoni hisob-kitobli va u erda, albatta, mahsulot etishtirishning yuqori samara beruvchi texnologiyalari joriy etilgan.
Mamlakatda qishloq xo'jaligi uchun mutaxassislar tayyorlash ham yuqori darajada yo'lga qo'yilgan. Misol uchun dunyoning eng yaxshi universitetlari yuztaligiga kiritilgan. Vageningen universiteti xalqaro miqyosda qishloq xo'jaligi uchun mutaxassislar tayyorlaydi. Xususan, unda dunyoning 100 davlatidan o'n mingga yaqin talabalar bilim oladi, innovasion ishlanma va dasturlar amalga oshiriladi. Ushbu oliy dargoh hukumat, xususiy kompaniyalar, ta'lim muassasalarining o'ziga xos platformasi hisoblanadi.
Ilmiy hamjamiyat va ishlab chiqarish o'rtasidagi hamkorlik samarasida mamlakat qishloq xo'jaligida yuqori texnologiyalarni joriy etish ko'rsatkichi yil sayin yuksalib bormoqda. Xususan, ana shunday innovasion ishlanmalar hisobiga suvga bo'lgan qaramlik 90 foizga qadar qisqartirildi. Issiqxona iqtisodiyotida kimyoviy vositalardan  foydalanish deyarli to'xtadi. Chorvachilik va parrandachilikda antibiotiklardan foydalanish esa 60 foizga qisqardi.
Ta'kidlab o'tish joizki, Niderlandiyada qishloq xo'jaligi uchun ajratilgan erlarning 27 foizi haydaladigan, 32 foizi yaylovlar va 9 foizi o'rmon maydonlari hissasiga to'g'ri keladi. Haydaladigan, ya'ni dehqonchilik qilinadigan erlarning asosiy qismini issiqxonalar egallagan. Mamlakatdagi mashhur fermer xo'jaliklaridan biri - "Duijvestijn Tomaten" issiqxonalarida pomidor issiqlik izolyasion bazalt tolalalarida o'stiriladi. Sub'ekt 15 turdagi pomidor ishlab chiqaradi, tizim butunlay avtonom va mustaqil: elektr ta'minoti va o'g'itlar, qadoqlash materiallari o'ziniki. Xuddi shunday, barcha fermer xo'jaliklariga suv, o'g'it va zararkunandalarga qarshi vositalarni etkazib berish, yilning barcha faslida bir xil harorat va namlikni saqlash - bularning barchasi avtomatlashtirilgan.
Hatto, fermer xo'jaliklariga tegishli yaylovlar ham kompyuterlashtirilgan dasturlar asosida nazorat qilinadi va chorva mollari qachonki bir yaylovdagi o'tni to'liq eb tugatgandan so'nggina ikkinchi yaylovga o'tishi mumkin.

Kuch, mablag' va vaqtni behuda sarflamaslik kerak

Niderlandiyada dehqonchilik erlari va suv resurslari eng tejamkor, shu bilan birga eng ko'p daromad keltirishi mumkin bo'lgan mahsulotlarnigina etishtirishga yo'naltiriladi. Ya'ni, biror ekinni ekishdan avval, albatta, unga ketadigan sarf-xarajat hisob-kitob qilinadi va iqlimga mosligi o'rganiladi hamda yuqori daromad olish mumkin bo'lgan mahsulotlargina serunum erlarda etishtiriladi.
Misol uchun, chorva ozuqasi ekishga katta er maydoni zarur. Vaholanki, fermer bu erda eksport uchun tonnalab kartoshka, pomidor yoki millionlab dona gul etishtirishi mumkin. Bu esa chorvadan ko'ra yuz barobar ko'proq foyda keltiradi. Qolaversa, mollar ozuqasini qo'shni davlatlardan unumsiz erlarni arzon narxda ijaraga olib, o'sha erda etishtirish yoki boshqa mamlakatlardan import qilish ham mumkin. Qishloq xo'jaligida iqtisodiy tahlillarni mukammal olib boradigan niderlandiyaliklar asosan ana shu usuldan foydalanadi.
Qolaversa, qirollikda qishloq xo'jaligi ekinlarini ekishning belgilangan tartib va me'yorlari joriy etilgan.  Misol uchun kartoshkani bir maydonda 4 yilda bir marta, qand lavlagini esa 3 yilda bir martadan ko'p ekish qonun bilan taqiqlangan. Bu tuproqning kasallanishi hamda hosildorlik pasayib ketishi oldini oladi.

Meva-sabzavotlari xaridorgir

Niderlandiyalik tadbirkorlar o'zlari etishtirigan meva va sabzavotlarni eksport qilish borasida ham juda katta tajriba to'plashgan. Ular boshqalar uchun eng maqbul bo'lgan mahsulotni taqdim etishadi.
Misol uchun, aksariyat davlatlar iste'molchilari ekologik toza va kimyoviy o'g'itlarsiz etishtirilgan qishloq xo'jaligi mahsulotlarini sotib olishni ma'qul ko'radi. Shu bois, golland mutaxassislari meva-sabzavot ekinlarining nav va genini yaxshilash bilan bir qatorda, ularni kimyoviy o'g'itlarsiz etishtirishga ham alohida ahamiyat qaratmoqda. Bu esa yanada foydali bo'layapti. Masalan, kimyoviy o'g'itlar yordamida 0,01 gektar erdan 1 tonna pomidor olib, uni arzon narxda sotgandan ko'ra, faqat mahalliy o'g'itlar yordamida 800 kilogramm hosil olib, qimmat narxda eksport qilish ko'proq daromad keltiradi. Qolaversa, bu jihat boshqa davlatlarning Niderlandiyada etishtirilgan qishloq xo'jaligi mahsulotlariga nisbatan ishonchini oshirib, mamlakatning eksportdagi obro'yi yanada yuksalishiga xizmat qilayapti.
 Ayni paytda qirollikda eng ko'p etishtiriladigan mahsulot kartoshka hisoblanadi. 0,01 gektar erdan  o'rtacha 700 kilogramm hosil olinadi va dunyoning 70 mamlakatiga eksport qilinadi. Ikkinchi o'rinda qand lavlagi tursa, bryussel karami, bodring va pomidor, piyoz, kanakunjut, raps va sikoriy ham etakchi o'rinlarni egallab kelmoqda.
Niderlandiyada qishloq xo'jaligi mahsulotlarini qayta ishlash sanoati yuqori darajada rivojlangan. YEtishtirilgan mahsulot asosan, mamlakat ichkarisidagi korxonalarda qayta ishlanib, eksportga chiqariladi.

"Gullar mamlakati"dagi gulchilik

Gulchilik Niderlandiya qishloq xo'jaligining asosiy tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Bu davlat dunyoning deyarli barcha mamlakatlariga eksport qilinadigan gullari bilan ham mashhur.
Qirollikda o'stiriladigan gullar ichida Golland lolasi o'zgacha mashhur.  Birgina Kyokenxofda har yili 7 million dona lola piyozboshchasi ekiladi. Undan tashqari, mamlakatda etishtiriladigan  nargis, liliya, giasint, gladiolus gullarining ham bozori chaqqon.
Gullar eksportga  mamlakatdagi 16 ta  ulgurji auksionlar orqali sotiladi. Ayni paytda Niderlandiya dunyo miqyosidagi gullar eksportida 65 foiz ulushga ega. Bu, o'z navbatida, mamlakat iqtisodiyotiga salmoqli ulush keltiradi.

Sigir 5 ming 600 litr sut berishga majbur

Bugungi kunda Niderlandiya go'sht va sut etishtirishda ham  dunyoning eng gigant mamlakatlari qatoriga chiqib oldi. Bir bosh moldan ko'p mahsulot olish bo'yicha esa mutlaqo etakchiga aylangan.
Misol uchun, mamlakat bo'yicha 1 gektar yaylov hisobiga yiliga 9,5 ming litr sut olinar ekan. Bu ko'rsatkich boshqa birorta davlatda qayd etilgani yo'q. Bunday samaradorlikka eng avvalo mollarning naslini yaxshilash, tizimga innovasion texnologiyalarni keng joriy etish orqali erishilmoqda.
Xususan, mamlakatdagi har bir chorva o'z pasportiga ega. Ular haqidagi barcha ma'lumotlar maxsus tizimga kiritilgan. Istalgan kishi internet orqali mamlakatdagi fermer xo'jaliklarida boqilayotgan har bir mol haqida o'zini qiziqtirgan ma'lumotni olishi mumkin. Shuningdek, fermer xo'jaliklaridagi qoramollar sog'lig'i, ozuqa tarkibi kompyuterlashtirilgan dasturlar asosida nazorat qilib boriladi.
Ana shunday e'tibor va ilg'or texnologiyalar natijasida, bir sigirdan yil davomida 9 ming litrdan 20 ming litrgacha sut olinmoqda. Agar mahsuldorligi 5 ming 600 litrdan kamayib ketsa, sigir go'shtga topshiriladi.
Har bir fermer xo'jaligida sog'ilgan sutni kamida 3 kun saqlash imkonini beradigan muzlatkichlar mavjud. Olingan sut mamlakatning o'zidagi korxonalarda qayta ishlanib, undan juda ko'p turdagi mahsulotlar tayyorlanadi va eksportga chiqariladi. Birgina pishloq ishlab chiqarish bo'yicha Niderlandiya dunyoda 4-o'rinni egallaydi. Har yili mamlakatga sut mahsulotlari eksportidan kamida 5 milliard evro foyda keladi.

O'rgansa arziydigan tajriba

Qishloq xo'jaligi sohasidagi  bunday yutuqlar boshqa davlatlar mutaxassislarini Niderlandiya tajribasini o'rganishga undamoqda. Bu esa qirollikka yana bir soha - qishloq xo'jaligi uchun xalqaro miqyosdagi kadrlar tayyorlash tizimini rivojlantirish imkonini berayapti. Ayni paytda mamlakatda bu tizim ham juda yaxshi yo'lga qo'yib olingan.
Bugunga kelib, kadrlarni amaliy tayyorlash, aniq innovasion dehqonchilik va chorvachilikni amalga oshirish, qishloq xo'jaligini mexanizasiyalash va avtomatlashtirish kabi dasturlar realizasiyasi va amaliy yordam berish dasturlari ham mamlakatga juda katta iqtisodiy foyda keltirmoqda.
J.BOYMURODOV tayyorladi.
Qashqadaryogz.uz  ma'lumotlari asosida

Batafsil

Chiqindi toladan - eksportbop mahsulot

Qayta ishlashda chigitdan ip yigirish uchun zarur muayyan uzunlikdagi paxta tolasidan tashqari qoldiq tola – lint ham ajratib olinadi. Odatda uzunligi 15 millimetrgacha etuvchi bu tolaga chiqindi sifatida qaraladi. Biroq, lint ham aslida sanoatbop xom ashyo bo'lib, uning ham o'z qo'llanish sohasi bor. Masalan, paxta linti negizida momiq, bo'z, noto'qima, suv shimuvchi mato, sun'iy tola kabilarni ishlab chiqarish mumkin. Ahamiyatlisi, bunday material o'ta yumshoq bo'lib, silliq yuzaga ega. Ayni xususiyatlari sabab mazkur chiqindi xom ashyodan tayyorlangan mahsulotlarga xaridor doim topiladi.

Batafsil

Ikkilamchi xom ashyodan -talabgir mahsulot

Ma'lumki, har xil turdagi plastik quvurlarga ichki va tashqi bozorda talab yuqori. Negaki ulardan ko'plab jabhalarda, jumladan, drenaj, kanalizasiya va isitish tizimlari, gaz va suv ta'minoti, shuningdek, qishloq xo'jaligi va yana ko'plab sohalarda keng foydalanilmoqda. Shunga muvofiq, ushbu turdagi mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi ham ortib bormoqda.

Batafsil

“MUBORAK TEKS” PAYPOQLARI ENDI EKSPORTGA HAM ChIQARILMOQDA

Bultur viloyatimizda ishga tushirilgan “Muborak teks” mas'uliyati cheklangan jamiyati faoliyati asosan mahalliy xom ashyodan import o'rnini bosuvchi mahsulot – paypoq ishlab chiqarishni ko'zda tutadi.
Korxonaning bu boradagi yillik quvvati 8 million juft paypoqni tashkil etadi. Mazkur loyihaning samarali ro'yobga chiqishi uchun o'sha paytda 24 milliard so'm miqdorida investisiya o'zlashtirilgandi. Fabrika sohada tan olingan kompaniyalarning ilg'or texnologiyalari bilan jihozlangan bo'lib, mahsulotni tayyor holga keltirish uchun zarur barcha jarayonlar to'liq shu erning o'zida bajarilmoqda.
E'tiborlisi, avval - boshda cheklangan turdagi mahsulot ishlab chiqargan korxonada hozirgi vaqtda 60 xildan ortiq xaridorgir va raqobatbardosh paypoq tayyorlanmoqda. Ular orasida nafaqat kattalar, balki kichik yoshdagi bolalar uchun mo'ljallangan tovarlar ham bor. O'ziga xos dizayn va ko'rinishga ega ushbu mahsulotlar asosan ichki bozorga etkazib berilmoqda. Yaqindan boshlab esa korxona eksport faoliyatiga kirishgani bu paypoqlar shunchaki import o'rnini bosib qolmay, tashqi bozorda ham chet el mahsuloti bilan bemalol sifat borasida bellasha olishini ko'rsatadi.
- Chet elga mahsulot taklif etayotganimizga hali hech qancha vaqt bo'lmadi, - deydi fabrika marketologi G'anisher Haytaliev. – Hozirgacha BAA va Moldova singari mamlakatlarga paypoq eksportini amalga oshirdik. Tegishli summa ham u qadar yirik emas, 6,5 ming dollarni tashkil etdi. Asosiysi, mahsulotimiz tashqi bozorda ham o'z xaridorini topa olishiga ishonch hosil qildik. Shu bois yangi-yangi bozorlarni     tadqiq qilishga kirishdik. Albatta, natija ijobiy bo'ldi. Rossiyalik ishbilarmonlar hamkorlik taklif etgani ham buning tasdig'idir. Ular bilan qiymati qariyb 500 ming AQSh dollariga teng savdo shartnomasi tuzdik. Ushbu kelishuv 2019 yilga mo'ljallangan.
Qayd etish joiz, vohamiz engil sanoatida amalga oshirilgan bu istiqbolli loyiha samarasida 200 ga yaqin kishi doimiy ish o'rni bilan band etildi. Binobarin, paypoq ishlab chiqarish ko'p tarmoqli jarayon hisoblanadi va bir qancha bosqichni o'z ichiga oladi. To'quv sexlarida o'rnatilgan har bir dastgohda soatiga 10 juft paypoq tayyorlash imkoni mavjud. Mahsulot bichimi va dizayni ham korxona mutaxassislari tomonidan ishlab chiqiladi.
/Yana bir muhim jihati, korxonada paypoqdan tashqari mahalliy bozorda talab yuqori boshqa mahsulotlarni ishlab chiqarish ham yo'lga qo'yilgan. Buyurtma asosida tikilayotgan maxsus ish kiyimlari, chexol va pardalar shular sirasiga kiradi. Korxona mutasaddilari izohicha, bundan ko'zlangan maqsad bor salohiyat va resurslardan yanada samarali foydalanishdir.
Yuqori samaradorlik kasb etuvchi bu kabi ishlab chiqarish quvvatlari mamlakatimiz engil sanoat tarmog'i yanada rivoj topishiga xizmat qiladi. Binobarin, jahon tajribasidan ma'lumki, mahsulotni xom ashyo holida sotishdan ko'ra tayyor tovar ko'rinishiga keltirib bozorga chiqarish ko'proq daromad keltiradi. “Muborak teks” MChJda ayni yo'nalishda qilinayotgan ishlar esa tahsinga loyiq.
M.ShUHRATOV
Sobir NARZIYEV olgan suratlar.
Qashqadaryogz.uz ma'lumotlari asosida

Batafsil

Manzilimiz


Manzil: Qashqadaryo viloyati, Qarshi shahri, Mustaqillik Maydoni,1
Pochta indeksi:180100
Telefon
: 0(375)221-12-88, 0(375)221-03-81
Faks
: 0(375)221-13-40
Veb-sayt
http://www.qashqadaryo.uz
Elektron pochta
Yaqin jamoat transport to`xtash joylari 
Milliy bank va Mustaqillik Maydoni bekati
Avtomashrut
1,4,5,7,10,18,20,22,23,27,
37,44,462,11,21,37,33

Hozir saytimizda

Bizning saytimizda 335 mehmonlar va ro'yhatdan o'tgan foydalanuvchilar 0

Maxsus imkoniyatlar

K'orinish

Pastda o'zingizga kerakli parametrni tanlasng
Blue Green Red Radian
Select menu
Google Font
Body Font-size
Body Font-family